Malaria w Afryce Południowej

Transmisja i czynniki ryzyka

Malaria nie przenosi się z człowieka na człowieka, lecz szerzy się poprzez ukąszenia komarów w obszarach endemicznych. Ryzyko jest większe na terenach wiejskich, podmokłych lub położonych na niskich wysokościach, szczególnie w porze deszczowej, gdy populacja komarów rośnie. Obszary miejskie i tereny na dużej wysokości (np. powyżej 2000 m n.p.m.) zwykle mają niższe ryzyko. W Afryce Południowej choroba ta jest sezonowa w wielu krajach, osiągając szczyt w cieplejszych, bardziej wilgotnych miesiącach. Czynniki zwiększające podatność turystów obejmują aktywności na świeżym powietrzu, takie jak safari, biwakowanie w pobliżu zbiorników wodnych oraz podróże w okresach największej transmisji.

Zagrożenie malarią

W Afryce Południowej tylko cztery gatunki komarów są nosicielami malarii (z włoskiego mala aria - złe powietrze), na całym świecie występuje 130 gatunków takich komarów. Jest to gatunek zwany Anopheles, który to wybiera sobie na szczęście gorące i parne środowisko. Nawet w najbardziej dotkniętym przez malarię otoczeniu tylko 5% komarów jest nosicielami pierwotniaka malarii. Szansa zarażenia wydaje się znikoma, ale biorąc pod uwagę ilość ukłszeń, jeśli spędzicie Państwo tydzień na tych terenach bez odpowiedniego zabezpieczenia, gwarantowane że zarazicie się malarią. Ma to sens, przecież jest to walka o przetrwanie. Komary muszą żywić się krwią w celu wydania ich jaj. Samica komara ostrożnie wkłuwa się w naszą skórę w poszukiwaniu żyłek. W tym samym czasie wstrzykuje swoją ślinę mającą działanie znieczulające. Razem ze śliną komara wnikają do organizmu sporozoity pasożyta. Z reguły nikt nie czuje ugryzienia, jak też nie słyszy się samic komara widliszka. Poruszają się one w powietrzu bezszelestnie, nie są możliwe do usłyszenia nawet w najgłębszej ciszy. Dlatego ludzie nawet nie zdają sobie sprawy z ich obecności. Komar, nawet urodzony z pierwotniakiem malarii, musi najpierw pić krew z innego człowieka, nosiciela malarii zanim będzie w stanie spowodować zarażenie. Komar widliszek żywi się 11 razy w życiu i od czwartego razu jest zdolny do zarażenia ludzi ale jego aktywność spada ponieważ też zostaje osłabiony przez pierwotniaka.

Obszary występowania malarii w Afryce Południowej

Symptomy malarii

Objawy zwykle pojawiają się 7 do 30 dni po ukąszeniu i obejmują wysoką gorączkę, dreszcze, ból głowy, ból mięśni, zmęczenie, nudności i wymioty. Nieleczona malaria może prowadzić do ciężkich powikłań, takich jak malaria mózgowa, niewydolność narządów lub śmierć. Turyści powinni natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną, jeśli objawy wystąpią w trakcie lub po podróży, nawet jeśli stosowali środki zapobiegawcze.

Gdy pierwotniak malarii zaatakuje Twoje krwinki czerwone, stajesz się gorący. Kiedy pierwotniak wygrał walkę i zadomowił się we krwi, czujesz zimno, nawet bardzo zimno. Drżysz z zimna, tracisz siły, wymiotujesz i masz biegunkę. Po tygodniu od zarażenia twoja skóra i oczy przybierają kolor żółty. Jeśli do tej pory nie otrzymałeś odpowiedniej pomocy, najprawdopodobniej umrzesz.

W latach od 1999 do 2008 z powodu importowanej malarii zmarło w Polsce 11 osób.

• Angola
  • Poziom ryzyka: Wysoki
  • Obszary wysokiego ryzyka: Cały kraj
  • Szczyt sezonu / uwagi: Cały rok; wysoka transmisja we wszystkich prowincjach.
• Botswana
  • Poziom ryzyka: Umiarkowany do wysokiego
  • Obszary wysokiego ryzyka: Regiony północne (np. Delta Okavango, Park Narodowy Chobe)
  • Szczyt sezonu / uwagi: Listopad–czerwiec (pora deszczowa); w 2025 r. odnotowano nowe ogniska choroby.
• Lesotho
  • Poziom ryzyka: Brak
  • Obszary wysokiego ryzyka: Nie dotyczy
  • Szczyt sezonu / uwagi: Kraj wolny od malarii dzięki dużej wysokości n.p.m.; profilaktyka przeciwmalaryczna nie jest potrzebna.
• Malawi
  • Poziom ryzyka: Wysoki
  • Obszary wysokiego ryzyka: Cały kraj, zwłaszcza tereny wiejskie
  • Szczyt sezonu / uwagi: Cały rok, ze szczytem w porze deszczowej (listopad–kwiecień).
• Mozambik
  • Poziom ryzyka: Wysoki
  • Obszary wysokiego ryzyka: Cały kraj, w tym wybrzeże i północ
  • Szczyt sezonu / uwagi: Cały rok; bardzo wysokie ryzyko w rejonach przygranicznych z Zimbabwe i RPA.
• Namibia
  • Poziom ryzyka: Niski do umiarkowanego
  • Obszary wysokiego ryzyka: Regiony północne (np. Pas Caprivi, Park Narodowy Etosha)
  • Szczyt sezonu / uwagi: Listopad–maj; suche południe niskie ryzyko, ale w 2025 r. odnotowano wzrost zachorowań.
• Republika Południowej Afryki (RPA)
  • Poziom ryzyka: Niski
  • Obszary wysokiego ryzyka: Prowincje północno-wschodnie (Limpopo, Mpumalanga, KwaZulu-Natal); granice z Mozambikiem i Zimbabwe
  • Szczyt sezonu / uwagi: Wrzesień–maj; Park Narodowy Krugera to główny obszar ryzyka. Sezon malarii oficjalnie zaczyna się w listopadzie 2025.
• Eswatini
  • Poziom ryzyka: Niski
  • Obszary wysokiego ryzyka: Niziny wschodnie
  • Szczyt sezonu / uwagi: Październik–kwiecień; w okresie lipiec 2024–marzec 187 przypadków, głównie u dorosłych.
• Zambia
  • Poziom ryzyka: Wysoki
  • Obszary wysokiego ryzyka: Cały kraj, zwłaszcza północ i tereny podmokłe
  • Szczyt sezonu / uwagi: Listopad–czerwiec; wysokie ryzyko dla turystów na safari.
• Zimbabwe
  • Poziom ryzyka: Umiarkowany
  • Obszary wysokiego ryzyka: Regiony północne (np. Dolina Zambezi, Wodospady Wiktorii)
  • Szczyt sezonu / uwagi: Listopad–kwiecień; w 2025 r. ogniska, zwłaszcza na wsi.