W 1954 roku biedna dzielnica Sophiatown została zrównana z ziemią, a jej 60 tys. mieszkańców przewieziono ciężarówkami w nowe miejsce, oddalone o 15 km od Johannesburga, nad mulistą rzekę. Tak powstało Soweto, którego nazwa pochodzi od angielskich słów South Western Townships. W miejscu Sophiatown wyrosła nowa dzielnica, w której zamieszkały białe rodziny. W kolejnych latach w ten sam sposób przesiedlono do Soweto ponad milion osób.
Soweto dziś
Soweto zajmuje 120 km² i składa się z 32 dzielnic. Oficjalnie mieszka tu 2 miliony ludzi, ale szacuje się, że faktyczna liczba mieszkańców przekracza 5 milionów. To największy township w RPA, znany przede wszystkim z historii walki z apartheidem oraz z tragicznych konfliktów politycznych, w których zginęły tysiące osób.
Dziś Soweto bardzo się zmienia. Ulice są czyste i mają nazwy, śmieci są regularnie wywożone, a każda rodzina otrzymała dwa drzewa do posadzenia przy domu. Wysokie wieże oświetleniowe, przypominające więzienne, zastępowane są zwykłymi latarniami. Powstają nowe centra handlowe i domy, a tereny podmokłe w centrum zamieniane są w park z nowoczesnym hotelem.
Przestępczość nadal jest wysoka, ale sytuacja wyraźnie się poprawia: w ciągu ostatnich 5 lat liczba morderstw spadła o 41%, a nielegalne posiadanie broni zmniejszyło się o połowę. Mimo to warto zachować zwykłą ostrożność, a zwiedzanie najlepiej zaplanować z lokalnym przewodnikiem.
Transport
Rano na stacjach trwa codzienna walka o miejsce w zatłoczonych pociągach. Coraz więcej mieszkańców korzysta z droższych taksówek zbiorowych, choć kierowcy często jeżdżą ryzykownie.
Dobrze wiedzieć: w Soweto obowiązuje system gestów, którymi pasażerowie sygnalizują kierowcom, dokąd chcą jechać. Aby zatrzymać taksówkę, trzeba unieść w górę krótki lewy palec. Zanim wsiądziesz, upewnij się, że kierunek jest właściwy, a najlepiej poproś o pomoc lokalnego przewodnika lub pracownika hotelu.
Kościół Regina Mundi
Zaraz po wjeździe do Soweto zobaczysz jeden z największych katolickich kościołów w Afryce. Ma 2 tysiące miejsc siedzących, ale zdarzało się, że gromadziło się w nim nawet 6 tysięcy osób.
Kamień węgielny poświęcił w 1962 roku kardynał Giovanni Battista Montini, który niespełna rok później został papieżem Pawłem VI. Przez wiele lat kościół był miejscem spotkań opozycji antyapartheidowej. Stąd wyruszało wiele manifestacji, a ich uczestnicy chronili się w murach świątyni przed policją, choć nie zawsze uchroniło ich to przed kulami. W 1976 roku proboszczem parafii był ksiądz Buti Tlhagale, obecny arcybiskup Johannesburga.
Polski akcent: w kościele znajduje się witraż przedstawiający Zwiastowanie, ufundowany przez Jolantę Kwaśniewską i przekazany podczas jej wizyty w RPA. Później Fundacja Dziedzictwa Polskiego w RPA, której przewodniczy Andrzej Romanowicz, zainicjowała zabudowanie trzech pozostałych okien w nawie głównej witrażami o tematyce maryjnej.
Praktyczne wskazówki
- Szanuj mieszkańców:
- Soweto to nie „wycieczka po ubóstwie”, lecz żywa, tętniąca życiem społeczność. Traktuj je jak każdą inną dzielnicę: uśmiechaj się, rozmawiaj i pytaj o zgodę, zanim zrobisz komuś zdjęcie.
- Wspieraj lokalesów:
- korzystaj z usług miejscowych przewodników, restauracji i targów rękodzieła. Twoje pieniądze trafiają bezpośrednio do społeczności.
- Ubierz się odpowiednio:
- Zabierz wygodne buty, bo będzie dużo chodzenia, oraz skromne ubranie.
Co zobaczyć
- Postój taksówek Baragwanath:
- to prawdopodobnie największy postój taksówek w Afryce i jednocześnie tętniący życiem targ. Kupisz tu wszystko: mango, kolby kukurydzy, a także tradycyjne leki zwane muti. Na ulicach działają zakłady fryzjerskie pod gołym niebem, więc możesz się ostrzyc, patrząc, jak ktoś obok myje samochód. Na takim tłumnym targu pilnuj dobytku.
- Ulica Vilakazi:
- ulica Vilakazi, znana jako jedyna ulica na świecie, przy której mieszkali dwaj laureaci Nagrody Nobla – Nelson Mandela i Desmond Tutu – stanowi ważne centrum kulturalne i historyczne. Zwiedzający mogą odwiedzić Dom Mandeli, obecnie przekształcony w muzeum, i zapoznać się z życiem byłego prezydenta oraz ikony ruchu przeciwko apartheidowi. Wzdłuż ulicy znajdują się również tętniące życiem restauracje, kawiarnie i sklepy oferujące lokalną kuchnię oraz rękodzieło.
- Pomnik i Muzeum Hectora Pietersona:
- to poruszające muzeum upamiętnia powstanie w Soweto z 1976 roku, podczas którego uczniowie protestowali przeciwko narzuceniu języka afrikaans jako języka nauczania. Muzeum nosi imię Hectora Pietersona, 13-letniego chłopca, który był jedną z pierwszych ofiar powstania. Zapewnia ono wnikliwe i poruszające spojrzenie na zmagania i wytrwałość młodzieży w czasach apartheidu.
- Wieże Orlando:
- wieże Orlando, które pierwotnie stanowiły część elektrowni, zostały przekształcone w tętniące życiem miejsce pełne przygód. Te pomalowane na jaskrawe kolory wieże oferują różnorodne atrakcje, w tym skoki na bungee, zjazdy na linie oraz huśtawkę „power swing”. Dla osób mniej odważnych wieże zapewniają ze szczytu spektakularny widok na Soweto.
- Plac Waltera Sisulu:
- plac ten, nazwany na cześć wybitnego działacza antyapartheidowego, znajduje się w Kliptown, jednej z najstarszych dzielnic Soweto. Ma on znaczenie historyczne jako miejsce, w którym w 1955 roku przyjęto Kartę Wolności – co stanowiło przełomowy moment w walce wyzwoleńczej Republiki Południowej Afryki. Obecnie na placu znajduje się pomnik Karty Wolności oraz tętniący życiem targ.
- Wioska kulturowa Credo Mutwa:
- ta wioska kulturowa to fascynujące skansenowe muzeum, w którym można podziwiać tradycyjną sztukę afrykańską, rzeźby i chaty. Jej twórcą jest znany artysta i tradycyjny uzdrowiciel Credo Mutwa. Wioska oferuje wyjątkowy wgląd w afrykańską mitologię, folklor i duchowość.
- Muzeum Domu Mandeli:
- jest to dawny dom Nelsona Mandeli, obecnie przekształcony w muzeum pełne osobistych pamiątek, które opowiadają o jego wczesnym życiu i spuściźnie. Dom ten, położony przy ulicy Vilakazi, ma ściany pokryte śladami po kulach, które przypominają zwiedzającym o często burzliwej przeszłości Soweto. To obowiązkowy punkt programu dla każdego, kto pragnie nawiązać bezpośredni kontakt z historią.
- Browar Ubuntu Kraal, ul. Senokoanyana 11846:
- w tym browarze, znanym z jednych z najsmaczniejszych piw w okolicy, można spróbować pierwszego w kraju regionalnego piwa rzemieślniczego o przezroczystej barwie, wyprodukowanego pod marką miejscowości – „Soweto Gold Superior Lager” – a także „Gogo’s Ginger”, „Soweto Stout”, a nawet „Apple Ale”. Organizowane są tu również degustacje.





