Buszmeni- rdzenni mieszkańcy Namibii
W XVIII i XIX wieku społeczeństwo zbieracko-łowieckie San było uważane za niusans w ekspansji kolonialnej. Nie uprawiali pól, nie doglądali stad bydła, uważano, że nie mają praw do ziemi. Ludzie ci symbolizowali esencję wszystkich rdzennych mieszkańców południowej Afryki. Postrzegano ich jako prostych, nieokiełznanych, dziecinnych, bezczynnych i, co najważniejsze, niezdolnych do przystosowania się do bardziej zaawansowanych
reguł cywilizacji. Sztuka naskalna ludu San była uważana za prymitywną, niezrozumiałą, świętokradczą dla chrześcijaństwa, a w niektórych przypadkach za nieprzyzwoitą. W sumie rezultatem było ludobójstwo, a czasami powoływano do ich eksterminacji komandosów wojskowych. Pod koniec osiemnastego wieku szwedzki przyrodnik Anders Sparrman napisał: Gdy kolonizator natknie się na Buszmena, natychmiast się rozpala i dosiada konia i psy, aby polować na Buszmena z większą gorliwością i furią niż wilk lub jakakolwiek inna dzika bestia
.
Ci, którzy uniknęli kul kolonizatorów, zostali wchłonięci do innych grup etnicznych i w drugiej połowie XX wieku zostali ostatecznie zaklasyfikowani do systemu apartheidu (wraz z innymi) jako kolorowi
. Chociaż niektóre grupy na pustyni Kalahari w Namibii i Botswanie utrzymały pewną miarę niezależności na północy, pod koniec XIX wieku nie zachowały się żadne tradycyjnie funkcjonujące społeczności południowego San.
Historia ludu Juǀʼhoansi San
Chociaż to tylko kropka na mapie, Tsumkwe ma bardzo ważne znaczenie dla ludu Juǀʼhoansi San. Tsumkwe zostało wybrane jako centrum logistyczne przez etnografa Lornę Marshall na jej pionierskie badania rdzennej ludności Namibii- Juǀʼhoansi. Mąż Lorny, Laurence Marshall, zamożny biznesmen i współzałożyciel firmy Raytheon, pragnął coś zrobić dla innych. Opracował ambitny- niektórzy uważają, że szalony plan przeniesienia się do odległego obszaru Nyae Nyae i poznania rdzennej ludności, wówczas gardzonego ludu zwanego po prostu Buszmenami. Z żoną i dziećmi wyjechali do południowej Afryki w 1950 roku. Do tej pory było niewiele badań naukowych, Buszmeni zostali zepchnięci na margines i ignorowani przez rasistowski rząd Republiki Południowej Afryki, który zarządzał wtedz terytorium Afryki Południowo-Zachodniej. Laurence i Lorna Marshall z ich nastoletnimi dzie}mi, Elizabeth i John, dojechali do Tsumkwe ciężarówką Chevrolet, co było trudną podróżą, prawie niewyobrażalną w tamtych latach.
Tsumkwe, był to tylko wodopój w pobliżu wielkiego baobabu. Jedynie skrawek buszu (zwany n!ore), który przeznaczono na polowania i zbieractwo dla niewielkiej grupy ludności Juǀʼhoansi. Marshallowie osiedlili się około 50 km na południowy wschód, w pobliżu sezonowego wodopoju- zwanego Gautscha. Tam mieszkali przez dwa lata, potem wracali przez ponad 10 lat. Na pierwszy rzut oka Marshallowie przypominali szwajcarską rodzinę Robinson na kołach. W praktyce była to ciężka praca całej rodziny wywołana ciekawością intelektualną, która niosła bogate owoce antropologiczne.
Książka Lorny Marshall, The !Kung of Nyae Nyae
(1976), była owocem jednych z najwcześniejszych badań naukowych nad tymi ludźmi. Dzieci Lorny były podobnie inspirowane. John Marshall, jeszcze bardzo młody, zdołał płynnie opanować język klikany. Spędzał resztę swojego życia z Juǀʼhoansi, polując z nimi, badając i filmując ich. Elizabeth Marshall Thomas, powieściopisarka, napisała dwa opowiadania o Juǀʼhoansi: The Harmless People
(1991), łagodny i pełen nadziei opis ludzi oraz The Old Way
(2006), bardziej trzeźwe spojrzenie na drastyczne zmiany w ich kulturze i na mity o ich życiu.
W ciągu pięćdziesięciu lat, od 1950 do 2000 roku, John Marshall, człowiek bardzo wrażliwy, nagrał film o Juǀʼhoansi. W tym pięcioczęściowym reportażu zatytułowanym A Kalahari Family
, przeprowadzał wywiady z Juǀʼhoansi. Materiały te uważane są obecnie za bardzo unikalne. To klasyczny, etnograficzny zapis wizualny. Na YouTube możemy zobaczyć tylko zajawkę tego filmu z linkiem do płatnej wersji.
Nakręcił wiele innych filmów o Buszmenach i ich zanikającej kulturze. Dramatyczną kronikę najnowszej historii tych ludzi, którzy żyli w ten sposób przez 20 tysięcy lat i nagle zostali skonfrontowani z zewnętrznym światem biurokratów, handlowców, polityków i misjonarzy. Ludzie ci przywieźli Buszmenom pieniądze, żywność w puszkach, alkohol, słodycze, książki, Biblię i nowe choroby. Składali także ekstrawaganckie obietnice, jeśli nie dobrobyt na tym świecie, to chwała w zaświatach. Marshallowie byli świadkami przemiany Juǀʼhoansi z samowystarczalnej i silnej społeczności w zależną i słabą. Oś czasu Tsumkwe przypominała oś czasu Afryki subsaharyjskiej, historię Afryki w przypowieści o wyzysku i upadku.