Pustynia Namib

Efemeryczne rzeki w Namibii

Czytaj artykuł

Rzeka okresowa z lasem galeriowym

Twarda jak drewno akacji jest nasza ziemia, a suche są jej rzeki

Wyschnięte doliny rzeczne Namibii

Z powietrza, zwłaszcza podczas safari lotniczego, tych piaszczystych koryt nie da się przeoczyć. To, co z pozoru wydaje się być jedynie piaskiem, w rzeczywistości stanowi źródło życia, które podtrzymuje dziką przyrodę, roślinność i samo życie w niektórych z najbardziej odległych zakątków kraju. Chociaż suche doliny rzeczne można spotkać w całym kraju, niektóre z najbardziej niezwykłych znajdują się w północno-zachodniej Namibii, zwłaszcza w Damaralandzie i Kaokolandzie. Tutaj rozległe systemy rzek efemerycznych torują sobie drogę przez jedne z najbardziej odległych i spektakularnych krajobrazów Afryki Południowej. W przeciwieństwie do rzek stałych, rzeki efemeryczne płyną tylko po sezonowych deszczach. Przez większość roku pozostają suche, przybierając postać szerokich, piaszczystych dolin wijących się wśród surowych gór i niekończących się żwirowych równin. Rzeki takie jak Aba Huab, Huab, Hoanib i Hoarusib należą do najbardziej znanych przykładów i od tysięcy lat kształtują te krajobrazy. Na pierwszy rzut oka koryta tych rzek mogą wydawać się suche i pozbawione życia. W rzeczywistości stanowią one jedne z najważniejszych źródeł życia w regionie.

Rzeka okresowa z lasem galeriowym

Rzeka okresowa w Namibii
Większość rzek Namibii nie ma szans nawet dosięgnąć morza. Inne rzeki płyną tylko parę miesięcy w roku. Mamy też rzeki płynące raz na kilka lat. Pomimo wysokich temperatur i niemiłosiernej suszy, rzeki efemeryczne gromadzą wodę pod piaskiem. Jak widać na zdjęciu, wzdłuż rzek są w stanie przetrwać drzewa. Korzenie drzew są zdolne czerpać wilgoć z płytko położonych wód gruntowych. Zagajniki takie te nazywamy lasami galeriowymi. Drzewa rozną wzdłuż koryta rzeki, tworząc zacienioną galerię.

Doliny zamieniające się w rzeki w czasie pory deszczowej

Spektakularna formacja piaszczystych wzgórz to również dzieło rzeki Tsauchab, która przed milionami lat usiłowała znaleźć sobie drogę ku wybrzeżu. Mniej więcej 50 km przed nim, coraz bardziej niemrawy nurt natrafił na zaporę nie do przebycia. Możliwe jest, że rzeka początkowo dopływała do morza, jednak stopniowo była zasypywana piaskiem. Jak wiemy, obszar wydm cały czas się powiększa, dowodem tego są wraki statków na lądzie. Masa pustynnego piasku stworzyła coś w rodzaju zapory. W porze deszczowej spiętrzona woda rozlewała się po dolinie, powoli wsiąkając w porowate podłoże. Korzenie rosnących tu akacji zapuszczają korzenie nawet 30 metrów w głąb, by zaciągnąć życiodajnej wilgoci. Gdy rzeka wyschła, powstała najbardziej fotogeniczna pustynia świata. Masy piasku, żwiru i kamieni przetransportowała na swoją zgubę sama rzeka. W piasek zamieniła wszystko korozja. Wiatr i słońce zamieniły gruby osad w pył. Wprawdzie w porze deszczowej piesek był spłukiwany w kierunku wybrzeża, ale silny wiatr znad oceanu nawiewał go z powrotem w głąb lądu. To jeden z wielu niekończących się cyklów przyrody. Ziemia nie widziała tu deszczu od kilku lat, chociaż zdarzają się tutaj powodzie.

Tsauchab to rzeka sezonowa, jej źródło znajduje się w południowej części gór Naukluft, skąd płynie na zachód przez Park Narodowy Namib-Naukluft do Sossusvlei, basenu endoreicznego. W przeszłości dolny bieg rzeki przebiegał nieco inaczej i tworzył również dwa inne baseny: Deadvlei oraz Hiddenvlei.

Rzeka Tsauchab ma około 150 km długości, a jej zlewnia (wraz z dopływem, rzeką Zebra) szacowana jest na 4 tys. km². Ponieważ rzeka Tsauchab znajduje się na pustyni Namib, woda płynie w niej tylko podczas rzadkich opadów deszczu w górach Naukluft, kiedy to woda spływa z powierzchni, ponieważ nie może wystarczająco szybko wsiąknąć w glebę. Podczas tych opadów Tsauchab w ciągu zaledwie kilku godzin staje się rwącą, burzliwą rzeką. W wyniku sporadycznych opadów deszczu w ciągu ostatnich dwóch milionów lat rzeka ta wyrzeźbiła Kanion Sesriem – kanion o długości 1 km i głębokości sięgającej 30 m, wyżłobiony w skałach osadowych. Za kanionem rzeka Tsauchab płynie spokojniej i rozszerza się, a w miarę zbliżania się do solniska Sossusvlei otacza ją las łęgowy.

Więcej niż tylko piasek

Pod powierzchnią piasku wilgoć pozostaje uwięziona jeszcze długo po ustaniu deszczów. To ukryte źródło wody pozwala drzewom i roślinności rozwijać się tam, gdzie w innym przypadku nie byłoby to możliwe. Wzdłuż koryt rzek rosną wysokie drzewa ana i drzewa wielbłądzie, tworząc zielone pasy w tym surowym środowisku. Rosną tam najwyższe drzewa. Przetrwała tam najświeższa roślinność. Wkrótce pojawiają się tam również zwierzęta. Ścieżki słoni wiją się przez piasek, ponieważ pokolenia zwierząt podążały tymi samymi trasami w poszukiwaniu pożywienia i wody. Żyrafy pasą się wśród drzew, podczas gdy springboki i oryksy rzadko oddalają się daleko od tych zielonych korytarzy. Drapieżniki nigdy nie są daleko w tyle, wiedząc, że tam, gdzie płynie rzeka, pojawia się życie. Północno-zachodnie regiony Namibii słyną z dzikiej przyrody przystosowanej do życia na pustyni, a nigdzie ta adaptacja nie jest bardziej widoczna niż wzdłuż rzek sezonowych. Słonie przystosowane do życia na pustyni pokonują ogromne odległości między źródłami pożywienia a wodą, często kopiąc w piasku, by dotrzeć do ukrytych wód gruntowych. Żyjąc w mniejszych grupach rodzinnych niż ich odpowiedniki w innych częściach Afryki, znakomicie przystosowały się do przetrwania w jednym z najsurowszych środowisk na Ziemi.

Linia życia na pustyni

Równie niezwykłe są przystosowane do życia na pustyni lwy zamieszkujące ten region. Żyjąc w środowisku, gdzie ofiary mogą być rzadkością, a odległości ogromne, nauczyły się przetrwać w warunkach, których mało kto kojarzyłby z lwami. Jednak nie tylko dzikie zwierzęta przystosowały się do życia w tych dolinach rzecznych. Dla podróżników i fotografów te suche doliny rzeczne oferują wrażenia nieporównywalne z żadnym innym miejscem w Namibii. Dzika przyroda nie oddziela się od krajobrazu – staje się jego częścią. Zwierzęta płynnie wtapiają się w kolory i faktury otoczenia. Ogrom scenerii, cisza dzikiej przyrody i poczucie oddalenia od cywilizacji łączą się, tworząc coś naprawdę niezapomnianego. Dla osób zwiedzających Damaraland i Kaokoland doliny rzeczne często stają się naturalnymi przewodnikami po krajobrazie. Podążaj wzdłuż rzeki, a prawdopodobnie natrafisz na roślinność, dziką przyrodę i jedne z najbardziej spektakularnych widoków regionu. To, co z góry wydaje się zwykłym piaszczystym korytem, często stanowi samo serce rozciągającego się poniżej krajobrazu.

Być może właśnie dlatego Namibijczycy darzą swoje wyschnięte rzeki tak wielką sympatią. Rozumiemy, że nie są one puste. To żywe systemy, które utrzymują dziką przyrodę, wspierają społeczności i kształtują całe ekosystemy. To, co z daleka wydaje się jedynie suchym pasem piasku, w rzeczywistości stanowi jedną z najważniejszych arterii życia Namibii. Być może właśnie to zrozumiał Heinz A. Klein-Werner, gdy z dumą śpiewał, że rzeki Namibii są wyschnięte.

Nic dziwnego, że Heinz A. Klein-Werner napisał w swojej piosence, będącej wyrazem dumy z Namibii:

„Hart wie Kameldornholz ist unser Land und trocken sind seine Riviere.”

„Twarda jak drewno akacji jest nasza ziemia, a suche są jej rzeki.”

Napisał te słowa w geście świętowania. W końcu kto pisze piosenki o wyschniętych korytach rzek? A jednak pokolenia Namibijczyków z dumą je śpiewają, ponieważ rozumiemy, co te rzeki symbolizują.